است وَ إِبْراهِيمَ اى « بما فى صحف ابراهيم » الَّذِي وَفَّى يعنى و آنچه در صحيفه‌هاى ابراهيم است كه آن ابراهيم وفا كرد و باتمام رسانيد بدانچه مأمور بود تخصيص ابراهيم بوفا به جهت آنست كه او متحمل امورى شد كه ديگرى متحمل آن نشد مثل صبر بر آتش نمرود و قبول ذبح ولد و گرديدن هر روز يك فرسخ راه بواسطهء دريافت مهمان و تقديم موسى به جهت آنست كه صحيفهء او كه تورية است اشهر و اكثر است نزد اهل كتاب أَلَّا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى بدل ما فِي صُحُفِ مُوسى وَ إِبْراهِيمَ است و مبدل منه در حكم ساقط و كلمهء « ان » در ان لا تزر مخففه از مثقله است تقدير كلام چنين است كه « الم ينبأ بانه لا تزر وازرة وزر اخرى » يعنى آيا خبر كرده نشده به اينكه شأن اينست كه بر ندارد هيچ نفس بردارنده بار گناه نفس ديگرى را به اين معنى كه هيچكس مؤاخذه بگناه ديگرى نشود چنانچه در صحيفه‌هاى موسى و ابراهيم عليهما السلام مكتوبست پس چگونه بار گناه خود را بر دوش ديگرى ميگذارد و ديگرى چگونه متحمل آن مىشود ؟ و آيهء « كَتَبْنا عَلى بَنِي إِسْرائِيلَ أَنَّهُ مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسادٍ فِي الْأَرْضِ فَكَأَنَّما قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعاً » « 1 » و حديث منقول از حضرت رسالت پناه صلّى اللَّه عليه و إله كه فرموده « من سن فى الاسلام سنة سيئة فله وزرها و وزر من عمل بها » اشارت بر سببيت است به اين معنى كه گويا قاتل يك نفس سبب قتل جميع مردمانست و وضع سنت بد سبب وزر عامل آن سنت است وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى و آيا خبر كرده نشده در تورية و در صحيفه‌هاى ابراهيم به اينكه نيست مر آدمى را مگر جزاى آنچه خود سعى كرده نه ديگرى يعنى چنانچه كسى را بگناه ديگرى نميگيرند به ثواب ديگرى نيز مثاب نمىگردانند . از ابن عباس منقولست كه حكم اين آيه در شريعت ما منسوخ است زيرا كه حق تعالى فرموده « أَلْحَقْنا بِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ » يعنى ملحق ميسازيم به مؤمنين در درجات عاليه اطفال صغار ايشان را با آنكه آن اطفال سعى درين الحاق نكرده‌اند

--> ( 1 ) - س 5 : مائده ، ى 32 ( ج 4 : 19 )